وکلاپرس- فاطمه سادات فاضلی، فارغالتحصیل رشته حقوق از دانشگاه کاشان، موفق به کسب رتبه ۹۸ آزمون وکالت ۱۴۰۲ در کانون وکلای اصفهان و همچنین رتبه ۱ اختبار سال ۱۴۰۵ این کانون شده است.
در همین راستا گفت و گویی پیرامون آزمون اختبار و منابع مطالعاتی و شیوه برنامهریزی او در این آزمون داشتهایم که مشروح آن به شرح زیر است:
۱. لطفاً خودتان را معرفی کنید؛ شامل سوابق فردی، تحصیلی و شغلی و اینکه پیش از ورود به حرفه وکالت چه میکردید و نحوه تأمین معاش شما در آن دوره چگونه بود؟
بنده فاطمه سادات فاضلی متولد سال ۱۳۷۵ هستم. در کنکور سراسری رتبه ۱۱۸ را کسب کردم و دوره کارشناسی خود را در دانشگاه کاشان گذراندم. پس از آن، با انگیزه ادامه مسیر علمی، در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه اصفهان پذیرفته شدم. در همین دوره و پس از قبولی در مقطع ارشد، در آزمون وکالت نیز پذیرفته شدم و از آن زمان، فعالیت خود را در امور مرتبط با حرفه وکالت آغاز کردم.
درباره پیش از ورود به حرفه وکالت و نحوه تامین معاش در آن دوره، تمرکز اصلیام بر تحصیل و آمادهسازی برای ورود به این حرفه بود و هزینه های زندگی از طریق حمایت خانواده تامین می شد.
۲. چه شد که حرفه وکالت را انتخاب کردید؟ وکیل شدن برای شما بیشتر یک رؤیا بود یا یک انتخاب؟
وکالت برای من بیش از آنکه یک رویای دستنیافتنی باشد، یک انتخاب آگاهانه بود؛ انتخابی که با شناخت از ماهیت این حرفه و پذیرش مسئولیتهای آن شکل گرفت. باور دارم که هیچ هدفی آنقدر دور نیست که با تلاش و پشتکار قابل دستیابی نباشد.
جذابیت این حرفه برای من، تنها در جایگاه اجتماعی یا استقلال شغلی آن نبود؛ بلکه بیش از همه، به ماهیت آن بهعنوان یک حرفهی مبتنی بر اندیشه و دفاع از حق مربوط میشد. وکالت این امکان را به فرد میدهد که با تکیه بر دانش حقوقی، در کنار کسی بایستد که نیازمند کمک تخصصی است و این حس مفید بودن و همراهی با مردم، برای من بسیار ارزشمند بود.
۳. درباره نحوه قبولی در آزمون ورودی وکالت و رتبه خودتان توضیح بدهید. این چندمین بار بود که در آزمون وکالت شرکت میکردید و برنامهریزی شما برای مطالعه چگونه بود؟
در آزمون وکالت سال ۱۴۰۲ با رتبه ۹۸ کانون وکلای اصفهان پذیرفته شدم و در نخستین حضور خود در اختبار، خدا را شاکرم که توانستم از این مرحله سربلند بیرون بیایم.
درباره برنامهریزی مطالعاتیام باید بگویم که پس از قبولی در آزمون وکالت، مطالعهام بهصورت موردی و پروندهمحور بود، نه خطی و پیوسته. یکی از تکالیف دوران کارآموزی، پروندهخوانی در مراجع قضایی بود و همین تجربه به من نشان داد که وقتی یک مطلب حقوقی در بستر یک مسئله واقعی آموخته شود، بسیار ماندگارتر و کاربردیتر خواهد بود.
به همین دلیل، مطالعهام را بر اساس نیازهای واقعی پیش میبردم. هر زمان فردی برای راهنمایی یا کمک، پرسشی مطرح میکرد، به سراغ یافتن پاسخ آن در منابعی مانند نظریات مشورتی و نشستهای قضایی میرفتم. همچنین اگر قرار بود برای مراجعهکنندهای دادخواست یا لایحهای تنظیم کنم، تمام نکات مرتبط با موضوع او را از لابهلای کتب حقوقی و مقالات استخراج میکردم.
این شیوه مطالعه، هم یادگیری من را عمیقتر کرد و هم تواناییام را در تحلیل مسئله، یافتن مستند قانونی و بهکارگیری آموختهها در موقعیتهای واقعی تقویت نمود.
۴. در مسیر ورود به حرفه وکالت، سختترین مرحله برای شما چه بود؟ آیا در مقطعی احساس کردید ممکن است موفق نشوید؟
سختترین مرحله در مسیر ورود به حرفه وکالت، پیش از هر چیز، مواجهه با سنگینی مسئولیت در برابر موکل است. زمانی که شخصی با اعتماد کامل به وکیل مراجعه میکند و احقاق حق خود را به تلاش او میسپارد، این اعتماد مسئولیتی خطیر بر دوش وکیل قرار میدهد. در چنین شرایطی، نگرانی از کوتاهی در انجام وظیفه، دشوارتر از خود ناکامی است.
در کنار این مسئولیت، خلأهای موجود در برخی قوانین نیز فشار مضاعفی ایجاد میکند. در مواردی که قانون سکوت کرده یا تعیین تکلیف صریحی نکرده است، زمینه برداشتهای متفاوت و گاه متعارض فراهم میشود. چنین وضعیتی استرسی عمیق و فرساینده به همراه دارد؛ استرسی که ریشه در ابهام دارد.
بله، در مقاطعی احساس کردم ممکن است موفق نشوم و گاهی هنوز نیز این احساس را تجربه میکنم. حرفه وکالت قدرت روحی و مسئولیتپذیری بالایی را میطلبد. امیدوارم با شناخت نقاط ضعف و تلاش در جهت رفع آنها، در این مسیر رشد کنم و بتوانم اعتماد را با دقت، صداقت و عملکرد حرفهای پاسخ دهم.
۵. دوره کارآموزی خودتان را چطور ارزیابی میکنید؟ آیا آموزشها و حضور در مراجع قضایی را رضایتبخش و مؤثر میدانید؟
دوره کارآموزی را مهمترین مرحله در شکلگیری هویت حرفهای یک وکیل میدانم؛ دورهای که کارآموز در آن، آموختههای نظری خود را با واقعیتهای میدان عمل پیوند میزند و از یک دانشآموخته حقوق به فردی که توانایی تصمیمگیری حرفهای دارد، تبدیل میشود.
حضور در جلسات رسیدگی، پروندهخوانی و تحلیل و نقد آرای صادره از شعب؛ چگونگی شناخت مسائل، شیوه دفاع و ظرایف رفتار حرفه ای را به من آموخت.
۶. آیا در دوران کارآموزی تجربهای در دادگاه، دادسرا یا در کنار یک وکیل داشتید که نگاهتان را به حرفه وکالت تغییر داده باشد؟
بله. کارآموزی در دفتر وکیل سرپرستم، یکی از نقاط عطف دوران کارآموزی من بود و فرصتی فراهم کرد که رفتار حرفهای یک وکیل را از نزدیک ببینم و بیاموزم. چرا که وکالت تنها یک شغل نیست، بلکه مجموعهای از اصول، اخلاق و مسئولیت است که بخش عمده آن، در عمل و در کنار اهل تجربه آموخته میشود، نه صرفا در متن قوانین.
۷. پیشنهاد شما برای ارتقای کیفیت دوره کارآموزی چیست؟ اگر اختیار داشتید یک بخش از دوره کارآموزی را تغییر دهید، چه چیزی را تغییر میدادید؟
به نظر من، دوره کارآموزی امروز بیش از هر چیز به دو چیز نیاز دارد: تقویت آموزشهای عملی و توجه جدی به قوانین جدیدالتصویب.
در بخش قوانین جدید، مشکل این است که بسیاری از کارآموزان پس از پایان دوره، هنوز با مقرراتی که تازه به تصویب رسیده اند، آشنایی کافی ندارند؛ در حالی که همین قوانین، بخش بزرگی از پروندههای آینده آنها را شکل میدهد. برگزاری دورههای آموزشی و کارگاههای تخصصی فشرده، میتواند این خلأ را پر کند.
۸. منابع مورد مطالعه شما برای آزمون اختبار چه بود و چه مدت زمانی را به مطالعه اختصاص دادید؟
مبنای اصلی مطالعه من برای آزمون اختبار، متن قانون بود؛ در کنار قانون، مطالعه موضوعی و پروندهمحور داشتم و در هر موضوع، پیش از هر چیز به سراغ آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی و نشستهای قضایی میرفتم؛ چراکه این منابع، پل میان متن قانون و رویه عملی محاکم هستند.
اگر پاسخ پرسشم را در این منابع نمییافتم، به مطالعه مقالات حقوقی و منابع تکمیلی در همان موضوع میپرداختم تا ابعاد مسئله برایم روشنتر شود.
درباره مدت زمان مطالعه نیز، از همان ابتدای دوره کارآموزی، مطالعه را بهصورت پیوسته و نه مقطعی آغاز کردم و ترجیح دادم در طول دوره، آمادگیام را بهتدریج بسازم، چراکه هدف اصلی بنده نه موفقیت در اختبار بلکه ساختن پایه ای محکم جهت یادگیری عمیق مطالب بود.
۹. برنامه مطالعاتی شما در دوران آمادگی برای اختبار چگونه بود؟ مطالعهتان بیشتر برنامهمحور بود یا با توجه به شرایط و میزان آمادگی روزانه پیش میرفتید؟
با توجه به اینکه مطالعهام موضوعی و پروندهمحور بود، بخشی از زمانم صرف بررسی آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی و نشستهای قضایی میشد و بخشی دیگر به مطالعه مقالات و منابع تکمیلی در موضوعاتی که برایم مبهم میماند، اختصاص مییافت. بنابراین، برنامهام را بر اساس میزان آمادگی و نیاز واقعی هر مبحث تنظیم میکردم؛ نه صرفا بر اساس یک برنامه از پیش تعیین شده.
۱۰. در روزهای آمادگی برای اختبار، بیشتر با استرس مواجه بودید یا اعتمادبهنفس؟ چه چیزی بیشتر از همه به شما برای مدیریت استرس کمک میکرد؟
در روزهای آمادگی برای اختبار، هر دو حس را تجربه میکردم؛ هم استرس و هم اعتمادبهنفس. اعتمادبهنفس از این جهت که در طول دوره کارآموزی مطالعه را پیوسته و موضوعی پیش برده بودم. اما استرس نیز طبیعی بود؛ چراکه اختبار، مرحلهای سرنوشتساز در مسیر حرفهای هر کارآموز است و نتیجه آن، آینده شغلی او را شکل میدهد.
حدود دو ماه مانده به اختبار، تصمیم گرفتم تمرکزم را بر رفع نقاط ضعفم بگذارم. در این مدت، حجم مطالبی که در برنامه روزانهام قرار داده بودم، بسیار بالا بود و همین موضوع، فشار مضاعفی ایجاد میکرد که برای مدیریت این شرایط، از تندخوانی و اختصاص ساعتهای طولانی در روز استفاده کردم.
۱۱. سختترین درس یا مبحث برای شما رد آزمون اختبار چه بود؟ آیا نتیجهای که در آن درس گرفتید مطابق انتظارتان بود؟
سختترین مبحث برای من در آزمون اختبار، درس حقوق ثبت بود. از ابتدا به دلیل عدم اختصاص زمان کافی به این درس، در آن ضعف داشتم و لازم بود با مطالعه منابع مناسب، این کمبود را جبران کنم.
با این حال، تلاش کردم در فرصت باقیمانده با تمرکز بر مواد قانونی و منابع مناسب بخشی از ضعفم را جبران کنم. خوشبختانه با توجه به سطح سوالات مطرحشده، نتیجهای که در این درس به دست آوردم نسبتا قابل قبول بود.
۱۲. اگر بخواهید فقط یک اشتباه خودتان در مسیر آمادگی برای اختبار را بیان کنید، چه خواهد بود؟
اگر بخواهم فقط یک اشتباه خودم را در مسیر آمادگی برای اختبار بیان کنم، عدم اختصاص زمان کافی به مرور مطالب آموختهشده بود. در آن دوره، تمرکز اصلیام بر مطالعه مباحث جدید و رفع نقاط ضعف بود و همین موضوع باعث شد فرصت کافی برای مرور منظم و تثبیت مطالب در ذهنم باقی نماند. تجربه نشان داد که در اختبار شفاهی تثبیت مطالب و توانایی بازیابی سریع آن ها نقش بسیار مهمی دارد.
۱۳. اگر امروز به روز اول مطالعه برای اختبار برگردید، چه چیزی را متفاوت انجام میدهید؟
اگر امروز به روز اول مطالعه برای اختبار برگردم، بیش از گذشته بر مطالعه منابعی تمرکز میکردم که به آشنایی و یادگیری رویه عملی محاکم منجر میشوند.
۱۴. نظر و پیشنهاد شما درباره شکل برگزاری آزمون اختبار چیست؟ شیوه فعلی برگزاری آزمون اختبار را مطلوب میدانید؟ چه تغییراتی را پیشنهاد میکنید؟
درباره آزمون کتبی، نظر خاصی ندارم و شیوه فعلی آن را قابل قبول میدانم. اما در مورد آزمون شفاهی، به نظر من بهتر است طرح یک یا دو پرسش از مبحثی خاص، بهتنهایی سنگ محک سطح دانش داوطلب قرار نگیرد. ممکن است داوطلبی در یک مبحث خاص ضعف داشته، در حالی که تسلط او بر سایر حوزهها قابل توجه باشد؛ بنابراین تمرکز صرف بر یک یا دو سوال، تصویر دقیقی از آمادگی واقعی او ارائه نمیدهد.
پیشنهاد من این است که سوالات آزمون شفاهی با دقت نظر بیشتری طراحی شوند و دامنه آنها بهگونهای باشد که جنبههای مختلف توانایی داوطلب، از جمله تسلط بر قانون، تحلیل مسئله و قدرت استدلال را پوشش دهد. همچنین بهتر است پرسشها به موقعیتهای واقعی حرفه وکالت نزدیکتر باشند تا نتیجه آزمون، گویای آمادگی واقعی کارآموز برای ورود به این حرفه باشد.
۱۵. به کارآموزان وکالت که خودشان را برای آزمون اختبار آماده میکنند، چه توصیهای دارید؟
پیشنهاد میکنم آمادگی برای اختبار را به ماهها یا هفتههای پایانی دوره کارآموزی موکول نکنند. بهتر است مطالعه از همان ابتدای کارآموزی و همزمان با مواجهه با پروندهها، جلسات رسیدگی و مراجع قضایی آغاز شود تا آمادگی بهتدریج و پیوسته ساخته شود. قانون را محور مطالعه قرار دهند و منابع آموزشی را تنها در خدمت فهم بهتر آن به کار گیرند و از مطالعه منفعلانه پرهیز کنند.
۱۶. به نظر شما یک تصور اشتباه رایج درباره قبولی در اختبار چیست؟
ممکن است اختبار، آزمون محفوظات پنداشته شود. اختبار، ترازویی نیست که فقط وزن اطلاعات را بسنجد؛ بلکه آینهای است که نشان میدهد ذهن در مواجهه با یک مسئله حقوقی، چگونه میاندیشد و در واقع وسیله ای است جهت بازتاب توانایی تحلیل، تشخیص مسئله، یافتن مستند قانونی و بیان مستدل.
۱۷. آیا تا به حال در مسیر ورود به حرفه وکالت از انتخاب خود پشیمان شدهاید؟ اگر بله، چه زمانی و چرا؟
بله، بدون اغراق باید بگویم این احساس برای من بارها پیش آمده است. گاهی فشار و استرس ناشی از مسئولیت پروندهها و گاهی مواجهه با مسائلی که در این حرفه برای هر وکیلی قابل تصور است، باعث شده
در مقاطعی از ادامه مسیر ناامید شوم. هنوز هم گاهی با این احساسات درونی منفی مبارزه میکنم و آن را انکار نمیکنم. با این حال وکالت، حرفهای است که در کنار سختیهایش، فرصت رشد، یادگیری و اثرگذاری در زندگی مردم را نیز فراهم میکند.
۱۸. پشت این رتبه و موفقیت، چه چیزهایی دیده نمیشود؟ از فشارهای روحی، خستگی، مشکلات شخصی، شکستهای قبلی یا دشواریهایی که معمولاً در یک کارنامه دیده نمیشوند، برایمان بگویید.
پشت هر نوع موفقیتی، داستانی ست که دیده نمی شود. آنچه در نهایت بهعنوان یک عدد یا عنوان ثبت میشود، حاصل لحظاتی است که کسی از آنها باخبر نیست. روزهایی وجود دارد که شک و تردید جای انگیزه را میگیرد. نگرانی از کافی نبودن تلاشها همراه همیشگیام بود اما نکتهای که این مسیر به من می آموزد، این است که موفقیت، حاصل نبودن این فشارها نیست؛ بلکه حاصل عبور از آنهاست.
۱۹. حرفه وکالت را چطور ارزیابی میکنید؟ با توجه به شرایط فعلی بازار وکالت، چه چشماندازی برای این حرفه متصور هستید؟
امروز شاهد آن هستیم که تعداد وکلا با سرعتی بیش از رشد پروندهها و تقاضای واقعی جامعه افزایش یافته و این عدم تناسب، به ویژه برای وکلای جوان و تازهورود، مشکلات جدی ایجاد کرده است. برخی گزارشها حاکی از آن است که بخش قابلتوجهی از وکلا عملا با کمبود پرونده و درآمد مواجهاند و در کنار آن، نگرانیهایی درباره کیفیت خدمات حقوقی نیز مطرح شده است.
به نظر من، رفع انحصار و ایجاد فرصت برای جوانان، هدفی قابل دفاع است؛ اما این هدف نباید به بهای کاهش معیارهای صلاحیت علمی و حرفهای محقق شود. وکالت حرفهای است که با حقوق و سرنوشت مردم سر و کار دارد و ورود به آن باید مبتنی بر احراز واقعی توانایی علمی و عملی باشد. امیدوارم با اصلاحات لازم، مسیری پیدا شود که هم فرصتهای عادلانه برای ورود به حرفه فراهم شود و هم کیفیت و اعتبار این حرفه حفظ گردد.
۲۰. برای کسب جایگاه مناسب حرفهای به عنوان وکیل پایه یک چه برنامههایی دارید؟ آیا حوزه تخصصی مشخصی را برای فعالیت آینده خود در نظر گرفتهاید؟
در پاسخ به این سوال باید صادقانه بگویم که هنوز برنامه مشخص و قطعی برای جایگاه حرفهای آیندهام تدوین نکردهام و در حال طی کردن مسیر آزمون و خطا هستم.
وکیلی که پیش از تجربه کافی، خود را در یک حوزه خاص محدود کند، ممکن است فرصتهای دیگر را از دست بدهد؛ به همین دلیل، در این مرحله ترجیح میدهم ابتدا دامنه تجربهام را گسترده کنم و سپس با شناخت دقیقتر، مسیر تخصصی خود را انتخاب کنم.
چند سوال کوتاه:
۲۱. کتابی که هر کارآموز وکالت باید بخواند؟
کتاب «ارکان دعاوی حقوقی در پرتو رویه قضایی» نوشته آقای مهران زاهدیان را پیشنهاد میکنم؛ زیرا این کتاب، پیوند میان مباحث نظری و رویه عملی محاکم را بهخوبی نشان میدهد.
۲۲. عادتی که بیشترین تأثیر را در موفقیت شما داشت؟
ورزش منظم، چراکه نهتنها به سلامت جسم کمک میکند، بلکه به تمام ابعاد زندگی، از جمله تمرکز، انضباط و آرامش ذهنی، جهتی مثبت میبخشد.
۲۳. عادتی که ایکاش زودتر کنار میگذاشتید؟
در این مورد چیز خاصی به ذهنم نمیرسد.
۲۴. بهترین توصیهای که در دوران کارآموزی یا آمادگی برای اختبار شنیدید؟
این توصیه که باید روی مهارت استدلالی و تحلیلی کارکرد؛ زیرا در اختبار و حرفه وکالت، تسلط بر قانون بدون توانایی تحلیل و استدلال، کافی نیست.
۲۵. اگر فقط یک ماه برای اختبار وقت داشته باشید، از کجا شروع میکنید؟
از مطالعه متن مواد قانونی و آرای وحدت رویه؛ چراکه این دو، ستون اصلی آمادگی برای اختبار هستند.
۲۶. سختترین درس اختبار از نظر شما چیست؟
خوشبختانه در اختبار، درس آنچنان سختی وجود نداشت و سوالات پیچیدهای مطرح نشده بود.
۲۷. شیرینترین یا ماندگارترین خاطره شما از دوران کارآموزی؟
آشنایی با برخی همدورهایها که از سطح سواد و شخصیت بالایی برخوردار بودند، بهترین وجهه آن دوران بود.
۲۸. اگر بتوانید به خودتان در روز اول کارآموزی یک جمله بگویید، چه میگویید؟
کمتر نگران باش، بیشتر تلاش کن.
۲۹. مهمترین رمز موفقیت شما در اختبار در یک جمله؟
جدیت و استمرار در هدف.
۳۰. اگر مطلب دیگری درباره مسیر تحصیل، کارآموزی، اختبار یا تجربه شخصی خود دارید که برای کارآموزان و وکلا مفید است، بفرمایید.
امیدوارم تمام اشخاصی که با پشتکار و امید در این مسیر گام برمیدارند، به نتیجهای که شایسته آن هستند دست یابند.
