کریم خان، دادستان دیوان کیفری بینالمللی از سمت خود برکنار شد
فهرست
وکلاپرس- بعد از حدود ۲۱ ماه از آغاز شکایت یک وکیل زن شاغل در دفتر دادستانی دیوان کیفری بینالمللی مبنی بر سوءرفتار جنسی، مجمع دولتهای عضو دیوان کیفری بینالمللی (ICC) روز جمعه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶، با اکثریت آرا به برکناری «کریم خان» از سمت دادستان این دیوان رأی داد.
به گزارش وکلاپرس، مجمع دولتهای عضو دیوان کیفری بینالمللی (ICC) روز جمعه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶، در نشست ویژهای در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک، با اکثریت آرا به برکناری «کریم خان» از سمت دادستان این دیوان رأی داد.
بر اساس گزارش منابع بینن المللی، از مجموع ۱۲۵ دولت عضو، ۸۲ کشور به برکناری، ۱۳ کشور به مخالفت و ۱۵ کشور رأی ممتنع دادند و این تصمیم برای نخستینبار در تاریخ دیوان به برکناری یک دادستان منجر شد.
شکایت یکی از وکلای زن شاغل در دفتر دادستانی مبنی بر سوءرفتار جنسی
پرونده کریم خان از اواخر سال ۲۰۲۴ (اکتبر ۲۰۲۴) آغاز شد؛ زمانی که یکی از وکلای زن شاغل در دفتر دادستانی دیوان کیفری بینالمللی که بهطور مستقیم زیر نظر او فعالیت میکرد، شکایتی مبنی بر سوءرفتار جنسی مطرح کرد. شاکی مدعی شد که خان طی یک دوره طولانی، در محل کار، منزل شخصی و حتی در جریان مأموریتهای رسمی خارج از کشور، رفتارهای جنسی ناخواسته و غیررضایتمندانهای با او داشته و به دلیل اختلاف آشکار جایگاه شغلی، امکان مخالفت مؤثر یا گزارش فوری این رفتارها را نداشته است.
نگاهی به زندگی نامه و سوابق حرفه ای کریم خان
کریم خان (Karim Ahmad Khan KC) یک حقوقدان بریتانیایی است و از سال ۲۰۲۱ تا زمان برکناری در سال ۲۰۲۶، دادستان دیوان کیفری بینالمللی (ICC) بود.
پسوند KC مخفف King’s Counsel است؛ عنوانی افتخاری که به وکلای برجسته در بریتانیا اعطا میشود. (در دوران سلطنت ملکه، این عنوان QC یا Queen’s Counsel بود.)
او در ۱۹۷۰ میلادی در شهر ادینبرو، اسکاتلند متولد شد و در زمان برکناری از سمت خود حدود ۵۶ سال داشت.
خان در خانوادهای با ریشههای پاکستانی متولد شد. پدرش پزشک پاکستانی و مادرش انگلیسی بود. او در رشته حقوق تحصیل کرد و از دهه ۱۹۹۰ بهعنوان وکیل مدافع در پروندههای کیفری بینالمللی فعالیت خود را آغاز کرد. پیش از پیوستن به دیوان کیفری بینالمللی، در دادگاههای بینالمللی متعددی از جمله دادگاههای ویژه یوگسلاوی سابق، رواندا، لبنان و کامبوج حضور داشت و در برخی پروندههای پرسروصدا، از جمله دفاع از متهمان جنایات جنگی، وکالت کرده بود. در سال ۲۰۱۸ نیز بهعنوان رئیس تیم تحقیقات سازمان ملل درباره جنایات داعش در عراق (UNITAD) منصوب شد.
در سال ۲۰۲۱، مجمع دولتهای عضو دیوان کیفری بینالمللی او را بهعنوان سومین دادستان این نهاد برای یک دوره ۹ ساله انتخاب کرد. در دوران تصدی او، تحقیقات مهمی درباره جنگ اوکراین، درگیریهای سودان، افغانستان و فلسطین انجام شد و صدور درخواست قرار بازداشت برای برخی رهبران سیاسی، از جمله ولادیمیر پوتین و بنیامین نتانیاهو، از مهمترین اقدامات دفتر دادستانی در این دوره بود.
کریم خان در این پرونده تمامی اتهامات را رد کرده و با غیرقانونی خواندن روند رسیدگی، اعلام کرده است که این تصمیم فاقد دادرسی منصفانه و مستندات کافی بوده و از راههای حقوقی آن را پیگیری خواهد کرد.
کریم خان مدعی شده است این پرونده با انگیزههای سیاسی و در واکنش به پیگیری پروندههای حساس دیوان، از جمله صدور قرار بازداشت برای برخی رهبران سیاسی، علیه او شکل گرفته است.
بیشتر بخوانید:
آغاز تحقیقات مستقل در سازمان ملل متحد
پس از طرح شکایت، دفتر خدمات نظارت داخلی سازمان ملل متحد (OIOS) به درخواست دیوان کیفری بینالمللی تحقیقات مستقلی را آغاز کرد.
این تحقیقات حدود یک سال به طول انجامید و شامل مصاحبه با شاکی، کریم خان، کارکنان دیوان و بررسی اسناد، پیامها و سایر مدارک مرتبط بود. در پایان، گزارش این نهاد به این نتیجه رسید که شواهد موجود وقوع یک رابطه جنسی نامناسب میان خان و کارمند زیردستش را تأیید میکند و با توجه به رابطه نابرابر قدرت میان آن دو، چنین رابطهای با الزامات حرفهای و اخلاقی مقام دادستان دیوان ناسازگار بوده است. همچنین در گزارش آمده بود که رفتار خان بهتدریج تشدید شده و در مواردی به تماسهای جنسی بدون رضایت نیز انجامیده است.
با این حال، روند رسیدگی با اختلافنظر حقوقی نیز همراه بود. هیأتی متشکل از سه قاضی مستقل که برای بررسی حقوقی پرونده مأمور شده بودند، اعلام کردند که با معیار سختگیرانه «اثبات فراتر از تردید معقول»، ادله موجود برای اثبات تخلف کافی نیست و به برخی ایرادهای روششناختی در تحقیقات اشاره کردند. اما هیأت اجرایی مجمع دولتهای عضو دیوان این نظر مشورتی را نپذیرفت و با استناد به گزارش OIOS و مجموعه شواهد موجود، نتیجه گرفت که کریم خان مرتکب «تخلف جدی» و «نقض فاحش وظایف حرفهای» شده و باید از سمت خود برکنار شود.
بیشتر بخوانید:
وضعیت حقوقی دیوان بین المللی کیفری بعد از برکناری دادستان
با وجود برکناری دادستان، دیوان کیفری بینالمللی اعلام کرده است که این تصمیم تأثیری بر پروندههای در حال رسیدگی یا قرارهای بازداشت صادرشده، از جمله پروندههای مرتبط با جنایات جنگی، نخواهد داشت؛ زیرا تغییر یا لغو این تصمیمات صرفاً در صلاحیت قضات دیوان است. همچنین روند انتخاب دادستان جدید بهزودی آغاز خواهد شد و تا زمان انتخاب جانشین، اداره دفتر دادستانی بهصورت موقت ادامه مییابد.
با برکناری کریم خان، روند انتخاب دادستان جدید دیوان کیفری بینالمللی بهطور رسمی آغاز میشود. بر اساس اساسنامه رم، دادستان دیوان توسط مجمع دولتهای عضو انتخاب میشود و انتخاب او نیازمند رأی اکثریت دولتهای عضو است. در گام نخست، کمیتهای برای شناسایی و ارزیابی نامزدها تشکیل خواهد شد و پس از معرفی نامزدهای واجد شرایط، دولتهای عضو وارد مذاکرات و رایزنیهای سیاسی میشوند تا در نهایت در نشست مجمع، دادستان جدید را برگزینند. این فرآیند معمولاً چندین ماه به طول میانجامد و منابع نزدیک به دیوان پیشبینی کردهاند که انتخاب دادستان جدید احتمالاً تا سال ۲۰۲۷ نهایی نخواهد شد.
تا زمان انتخاب دادستان جدید، دفتر دادستانی بدون وقفه به فعالیت خود ادامه خواهد داد و اداره امور بهصورت موقت بر عهده معاونان دادستان و مدیران ارشد دفتر دادستانی خواهد بود. در این دوره، تحقیقات، تعقیبها و پروندههای جاری متوقف نمیشوند و تمامی قرارهای بازداشت و تصمیمات قضایی پیشین، از جمله پروندههای مربوط به جنایات جنگی، به قوت خود باقی خواهند ماند؛ زیرا مطابق اساسنامه دیوان، صدور، لغو یا اصلاح این تصمیمات در صلاحیت قضات است و نه شخص دادستان.
تاکنون هیچ نامزد رسمی برای جانشینی کریم خان معرفی نشده است، هرچند در محافل دیپلماتیک از احتمال انتصاب یکی از معاونان فعلی بهعنوان سرپرست موقت تا زمان برگزاری انتخابات سخن گفته میشود.
تهیه و تنظیم: هیات تحریریه وکلاپرس
