اگر زن و شوهر هر کدام نصف یک خانه را مالک باشند، آیا شوهر می‌تواند همان خانه را برای تمکین معرفی کند؟

• برگزار شده توسط استان کرمان/ شهر راور
• تاریخ برگزاری:  ۱۴۰۲/۰۶/۲۹

بررسی پذیرش یا عدم پذیرش ملک مشاع زوجین در دعاوی مربوط به تمکین

چنانچه زوجین منزلی را مشاعاً مالک باشند و مرد آن منزل را به عنوان منزل مشترک جهت تمکین معرفی کند و زن رضایت به آن نداشته باشد و مخالف تصرف زوج باشد، آیا پذیرش آن منزل به عنوان منزل مشترک و صدور حکم به الزام به تمکین از سوی دادگاه صحیح است؟

در فرضی که زوجین قبلاً در آن منزل سکونت داشتند و اکنون به دلیل اختلاف زوجه، زوجه رضایت به ادامه تصرف زوج ندارد، آیا حکم موضوع متفاوت خواهد بود؟

در صورتی که نظر بر پذیرش منزل به عنوان منزل مشترک باشد، ارزیابی آن به جهت اینکه در شأن زوجه است یا خیر، به چه شکل خواهد بود و آیا بایستی سهم زوج ارزیابی و کارشناسی شود؟ یا تمام منزل با توجه به مالکیت مشاعی، تفکیک سهم برای ارزیابی چگونه ممکن است؟

نظر هیئت عالی

پاسخ پرسش اول:

همان‌گونه که اگر زوجه دارای ملک یا املاکی بنام خود باشد، مسئولیت تأمین منزل مشترک به عنوان نفقه کماکان بر عهده زوج خواهد داشت، مالکیت زوجه نسبت به سهم مشاعی از یک ملک یا زوج نیز زوج را از تهیه مسکن برای زوجه بی‌نیاز نمی‌گرداند. با اعلام عدم رضایت زوجه نسبت به حضور و تصرف زوج در منزل مشترک، بُعد حضور زوج در آن منزل، غاصبانه بوده و زوج مکلف است منزلی را به عنوان نفقه زوجه برای زندگی مشترک تهیه نماید.

پاسخ پرسش دوم:

در حکم مسئله فرقی بین اینکه قبلاً زوجه به زندگی مشترک یا زوج در آن منزل رضایت داده بوده است یا نه، مشاهده نمی‌شود.

پاسخ پرسش سوم:

حتی اگر زوجه رضایت به حضور و تصرف زوج در منزل مشاعی بدهد، در کارشناسی از آن ملک از حیث بررسی اینکه آیا آن منزل در شأن زوجه است یا خیر، کل ملک باید مورد ارزیابی قرار گیرد و نه فقط سهم زوج؛ زیرا اینکه منزل مشترک مورد معرفی از ناحیه زوج آیا در مالکیت کامل زوج قرار دارد یا در اجاره وی می‌باشد یا از طریق مالک (اعم از مالک شش دانگ یا مالک مشاعی بخشی از آن) برای زندگی مشترک در اختیار گذارده شده، تأثیری در موضوع ندارد.

نظر اتفاقی

با توجه به اینکه مالک مشاعی (چه زوجه و چه غیر زوجه) می‌تواند درخواست خلع ید یا تقسیم مشاعی مطرح کند، بنابراین زوجه می‌تواند همسر خود را که مالک مشاع است را از منزل خلع ید نماید؛ در این صورت زوج می‌بایست منزل جدیدی برای تمکین معرفی نماید.

لکن در مواردی که زوجین سابقاً در آن منزل سکونت داشتند و به دلیل اختلافات حاصله زوجه تقاضای تهیه منزل جدید می‌نماید، این موضوع می‌تواند در کنار سایر قرائن احتمالی، از قرائن مفید علم باشد که زوجه حقیقتاً قصد تمکین ندارد حتی با وجود تهیه منزل جدید؛ مانند مواردی که زوج ادعای تمکین داشته و همزمان دادخواست الزام به طلاق به دلیل عسر و حرج می‌نماید. در این موارد اراده واقعی زوجه عدم تمکین حتی در صورت وجود منزل است. لکن همان‌گونه که گفته شد، چنانچه قصد حقیقی زوجه بر عدم تمکین محرز نشود، زوج می‌بایست منزل جدیدی را برای تمکین معرفی نماید. در هر صورت ملاک شأنیت منزل، کل آن است و ارزیابی و کارشناسی نسبت به تمام آن صورت می‌گیرد.