بیانیه مشترک کارشناسان سازمان ملل درباره وضعیت استقلال وکلا و کانون‌های وکلا در ایران

وکلاپرس- کارشناسان سازمان ملل متحد در بیانیه‌ای مشترک با اشاره به گزارش‌هایی درباره محدودیت فعالیت و بازداشت برخی وکلا و مداخلات در روند انتخابات کانون‌های وکلا، بر ضرورت صیانت از استقلال حرفه وکالت و حق برخورداری متهمان از دفاع مؤثر تأکید کرده اند.

به گزارش وکلاپرس، کارشناسان سازمان ملل متحد روز ۹ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۸ آبان ۱۴۰۵)، در بیانیه‌ای با عنوان «Right to legal defence under attack in Iran, warn UN experts (Press Release)»، نسبت به گزارش‌های منتشرشده درباره محدودیت فعالیت حرفه‌ای وکلا و مداخلات در استقلال کانون‌های وکلا ابراز نگرانی کردند.

تعلیق و محدودیت فعالیت ۱۳۵ وکیل در یک سال گذشته

در این بیانیه آمده است که بر اساس گزارش‌های دریافتی، از سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶، دست‌کم ۱۳۵ وکیل در ایران با اقداماتی از جمله بازداشت، احضار، نگهداری در بازداشت، حبس، تعلیق یا برکناری از حرفه و ممنوعیت خروج از کشور مواجه شده‌اند. همچنین دست‌کم ۲۳ وکیل، از جمله پنج زن، در ماه‌های ژانویه و فوریه ۲۰۲۶ و پس از اعتراضات سراسری بازداشت شده‌اند.

بیشتر بخوانید:

• بیانیه مشترک نهاد های بین المللی حقوقی در محکومیت محدودیت دسترسی به وکیل و بازداشت وکلا در ایران

کارشناسان سازمان ملل همچنین به گزارش‌هایی درباره محدودیت پذیرش پرونده‌های مرتبط با اعتراضات از سوی وکلا و ممانعت از حضور وکلای مستقل در برخی پرونده‌های با موضوعات سیاسی اشاره کرده‌اند. به گفته آنان، در مواردی حق انتخاب وکیل در مراحل اولیه تحقیقات به وکلای تسخیری محدود شده و دسترسی وکلای مستقل به موکلان و محتویات پرونده نیز با محدودیت‌هایی همراه بوده است.

اشاره به پرونده امیرسالار داوودی در بیانیه مشترک کارشناسان سازمان ملل

در بخش دیگری از بیانیه، بازداشت امیرسالار داوودی، وکیل دادگستری، در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ مورد اشاره قرار گرفته است. بنا بر توضیحات ارائه‌شده در این بیانیه، داوودی پس از حضور در دادگاه انقلاب اصفهان برای دفاع از دو موکل خود، ترانه و رومینا رحیمی، بازداشت شده است.

بیشتر بخوانید:

• توضیحات رئیس کل دادگستری اصفهان درباره بازداشت امیرسالار داودی به اتهام نشر اکاذیب و تبلیغ علیه نظام

نگرانی درباره استقلال کانون‌های وکلا

بخش دیگری از این بیانیه به وضعیت استقلال کانون‌های وکلا اختصاص دارد. کارشناسان سازمان ملل به گزارش‌هایی درباره ایجاد اختلال یا ابطال انتخابات کانون‌ها و محرومیت برخی نامزدهای منتقد از حضور در رقابت‌های انتخاباتی اشاره کرده‌اند.

در این بیانیه همچنین آمده است که تأیید صلاحیت نامزدهای عضویت در هیئت‌مدیره کانون‌های وکلا بر عهده دادگاه عالی انتظامی قضات است و این فرآیند بنا بر گزارش‌ها با بررسی‌های اطلاعاتی همراه است.

کارشناسان سازمان ملل در پایان بر ضرورت فراهم بودن امکان انجام وظایف حرفه‌ای وکلا بدون مانع یا مداخله ناموجه تأکید کرده و رعایت حق دفاع مؤثر، دادرسی عادلانه و حاکمیت قانون را از الزامات اساسی نظام قضایی دانسته‌اند.

امضاکننده بیانیه چه کسانی هستند:

این بیانیه از سوی کارشناسان و سازوکارهای ویژه سازمان ملل متحد صادر شده است:

• ۱. مای ساتو (Mai Sato)، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران.
• ۲. مارگارت ساترت‌ویت (Margaret Satterthwaite)، گزارشگر ویژه استقلال قضات و وکلا.
• ۳. جینا رومرو (Gina Romero)، گزارشگر ویژه حقوق آزادی تجمع مسالمت‌آمیز و تشکل‌یابی.
• ۴. آندریا بولانیوس وارگاس (Andrea Bolaños Vargas)، گزارشگر ویژه وضعیت مدافعان حقوق بشر.
• ۵. پاو پرز سالاس (Pau Pérez Sales)، گزارشگر ویژه مقابله با شکنجه و سایر رفتارها یا مجازات‌های ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
• ۶. متیو ژیلت (رئیس ـ گزارشگر)، ایتان هی‌سوک شین (نایب‌رئیس مسئول پیگیری) و نیکلاس لاینو، اعضای گروه کاری بازداشت خودسرانه.
• ۷. ایوانا کرستیچ (رئیس)، هاینا لو (نایب‌رئیس)، کلودیا فلورس، لورا نیری‌کیندی و دانیلا سالازار مارین، اعضای گروه کاری تبعیض علیه زنان و دختران.

متن بیانیه به زبان اصلی که در  وب سایت دفتر گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور مدافعان حقوق بشر منتشر شده به شرح زیر است:

 Iranian authorities must immediately end the escalating persecution, intimidation and judicial harassment of independent lawyers and interference with the independence of bar associations, UN experts* said today.

“Independent lawyers are increasingly being prosecuted and intimidated for their professional work and for defending human rights,” the experts said. “This also harms their clients, leaving them increasingly vulnerable to arbitrary detention, coerced confessions, unfair trials and severe penalties.”

Between September 2025 and September 2026, at least 135 lawyers reportedly faced judicial or security measures, including arrest, summons, detention, imprisonment, suspension or dismissal and travel bans. At least 23 lawyers, including five women, were reportedly arrested in January and February 2026 after the nationwide protests.

Authorities have reportedly instructed lawyers not to take protest-related cases, and courts have obstructed independent lawyers from representing defendants in politically sensitive proceedings. “Defendants’ choice of counsel has often been restricted to court-appointed lawyers at the initial stages of the investigation and independent lawyers’ access to clients and case files have also been restricted,” the experts said.

“When independent lawyers are arrested or intimidated for defending their clients, the consequences extend far beyond the legal profession: defendants are deprived of one of their most fundamental safeguards against abuse and injustice.”

A clear illustration of this is the arrest of human rights lawyer Amirsalar Davoudi on 11 October. Davoudi was arrested after appearing before the Isfahan Revolutionary Court for his clients, Taraneh and Romina Rahimi. Taraneh was sentenced to death for enmity against God (moharebeh), and Romina to 25 years’ imprisonment for aiding and abetting moharebeh in connection to January 2026 protests.

Women lawyers face gender-specific pressure, including warnings, suspensions and disciplinary measures over alleged ‘improper dress’ or non-compliance with compulsory hijab requirements, as well as intimidation and smear campaigns questioning their morality and professional competence.

The experts warned of growing pressure on the independence of bar associations. Bar elections have reportedly been disrupted or annulled, and candidates seen as critical of the State barred from standing. Bar council candidates must be approved by the Supreme Disciplinary Court for Judges, reportedly after intelligence checks. The Judiciary has expanded its own licensing of legal advisors outside the bar, and affiliated networks such as Basij lawyers have reportedly emerged.

“Lawyers must be able to perform their professional functions without intimidation, hindrance, harassment or improper interference,” the experts said.

“The right to an effective defence, fair trials and the rule of law itself are at stake.”

*The experts:

Mai Sato, Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran
Margaret Satterthwaite , the Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers
Gina Romero, the Special Rapporteur on the rights to freedom of peaceful assembly and of association
Andrea Bolaños Vargas, the Special Rapporteur on the situation of human rights defenders
Pau Pérez Sales, the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment
Matthew Gillett (Chair-Rapporteur), Ethan Hee-Seok Shin (Vice-Chair on Follow Up) and Nicolás Laino, Working Group on Arbitrary Detention;
Ivana Krstić (Chair), Haina Lu (Vice-Chair), Claudia Flores, Laura Nyirinkindi and Daniela Salazar Marín, Working Group on discrimination against women and girls