صدا و سیما
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (کوتهنوشت انگلیسی: IRIB) سازمانی رسانهای است که تنها متولی قانونی پخش برنامههای رادیویی و تلویزیونی در جمهوری اسلامی ایران است.[۱] بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رئیس صدا و سیما را رهبر جمهوری اسلامی انتخاب میکند. این سازمان پیش از انقلاب ۱۳۵۷، سازمان رادیو و تلویزیون ملّی ایران نام داشت و آنزمان نیز به شکل حکومتی اداره میشد. از بسیاری جنبهها، صدا و سیما قدرتمندترین، فراگیرترین و پرنفوذترین رسانهٔ خبری در ایران بهشمار میرود که مهمترین استراتژی و هدف آن، نشر خرافات و ترویج آمریکاستیزی از راه تولید سریال و مستندات سفارشی و ایجاد حس تنفر نسبت به غرب در میان مردم است.[۲][۳]
صدا و سیما آشکارا به پروپاگاندا و حمایت رسانهای از اسلام شیعی و حکومت جمهوری اسلامی میپردازد.[۴] بنا بر اساسنامهٔ صدا و سیما، هدف اصلی این سازمان ایجاد محیطی مساعد برای تزکیه و شتاب بخشیدن به حرکت تکاملی انقلاب اسلامی در سراسر جهان است. این هدفها در چهارچوب برنامههای ارشادی، آموزشی، خبری و تفریحی این سازمان اجرا میشوند.[۵] عملکرد این سازمان توسط ایرانیان مورد انتقاد واقع شده و برخی آن را «دستگاه تولید دروغ» نامیدهاند.[۶] در تیر ۱۳۹۹ گزارشی از تحقیق سازمان عدالت برای ایران و فدراسیون بینالمللی حقوق بشر تهیه شده که در آن آمده است، صدا و سیمای جمهوری اسلامی در طی ده سال گذشته دستکم ۳۶۷ مورد مشکوک به اعترافات اجباری را پخش کرده است که به عنوان ابزاری از جانب نهادهای امنیتی برای «سرکوب مخالفان» و همچنین «ترساندن فعالان» در جمهوری اسلامی استفاده میشود.[۷] این رویه با رویگردانی مردم ایران روبهرو شده و گزارشهای متعدد حکومتی حاکی از ریزش شدید مخاطبان این رسانه است.[۸]
سازمان صدا و سیما که دهها شبکهٔ تلویزیونی و رادیویی دارد، بزرگترین دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود و سالانه میلیاردها تومان بودجه میگیرد و هزاران نفر کارمند دارد. با این حال، روز به روز اعتماد مردم ایران را از دست میدهد و سالهاست که بسیاری از اخبار و گزارشها و برنامههای سیاسیاش بیمشتری یا کممشتری ماندهاند. این موج بیاعتمادی به اخبار و برنامههای سیاسی سازمان صدا و سیما در سالهای گذشته در جامعهٔ ایران عمق و گسترش کمسابقهای یافته است و افکار عمومی مردم ایران، شبکههای اجتماعی و برنامههای خبری تلویزیونهای فارسیزبان خارج از این کشور را جایگزین آن کردهاند.[۹]
این سازمان علاوهبر تملک و کنترل رادیو و تلویزیون، مالک شرکت فیلمسازی سیما فیلم است. جشنوارههای فیلم، موسیقی و هنری برگزار میکند، کتاب، روزنامه و مجلّه منتشر میکند و از دانشگاه صدا و سیما به عنوان یک بازوی آموزشی، بهره میگیرد.[۱۰] فعالیتهای صدا و سیما به مرزهای ایران محدود نیست و در کشورهای مختلف جهان دارای تشکیلات است.[۱۱] این سازمان اهمیت ویژهای در جمهوری اسلامی ایران دارد و در سال ۱۴۰۱، بودجهٔ دولتی این سازمان بهتنهایی بیش از ۵ تریلیون تومان بوده است.[۱۲] شمار کارکنان این سازمان در سراسر کشور تا اواخر سال ۱۳۹۵ بین ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر تخمین زده شده است.[۱][۱۳] سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز صدا و سیما را «عمدهترین مرکز هدایت فکری» دانسته است.[۱۴] مسئول بخش ایران و افغانستان در سازمان گزارشگران بدون مرز، اعلام کرده است که رسانههایی نظیر صدا و سیما تنها در چند کشور دیگر از جمله چین و کره شمالی وجود دارند.[۶]
بودجهٔ دولتی صدا و سیما همواره افزایش داشته و در بودجهٔ سال ۱۴۰۲ ایران، هشت هزار میلیارد تومان به آن اختصاص یافته است. صدا و سیما یکی از زیاندهترین سازمانهای کشور ایران است و بر اساس برآورد دولت، زیان ۷۵۳۲ میلیارد تومانی در سال ۱۴۰۲ برجای میگذارد.[۸]
همچنین صدا و سیما به علّت عدم پرداخت حق پخش و به نوعی دزدی از جیب ورزش، بزرگترین بدهکار ورزش ایران نیز نامیده شده است؛ در حالی که همیشه در این سازمان با موضع طلبکارانهای در مورد ورزش ایران صحبت میکنند.[۱۵][۱۶]