نگاهی بر زندگینامه محمد سنگلجی حقوقدان، مجتهد، استاد دانشگاه تهران و نویسنده ایرانی

وکلاپرس- محمد سنگلجی (۱۲۷۶–۱۳۵۹ خورشیدی) در تهران به‌دنیا آمد و در محله‌ سنگلج بزرگ شد. او از چهره‌های برجسته‌ حوزه و دانشگاه در دوران رضا شاه بود که توانست سنت‌های فقهی و حقوقی را با تفکری عمیق و گسترده همراه سازد.

محمد سنگلجی؛ پیوند دهنده فقه سنتی و آموزش نوین حقوق در دانشگاه تهران

محمد سنگلجی (۱۲۷۶–۱۳۵۹ خورشیدی) از چهره‌های اثرگذار در تاریخ آموزش حقوق و فقه قضایی در ایران معاصر بود؛ اندیشمندی که با تکیه بر سنت عمیق حوزوی و حضور مؤثر در دانشگاه، نقشی ماندگار در پیوند میان فقه اسلامی و نظام آموزش حقوق مدرن ایفا کرد.

او در تهران و در محله سنگلج چشم به جهان گشود و از همان سال‌های نخست، مسیر علمی خود را در بستر آموزش دینی آغاز کرد؛ مسیری که در نهایت به جایگاهی ممتاز در حوزه و دانشگاه انجامید.

از مدرسه مروی تا اجتهاد در نجف اشرف

محمد سنگلجی تحصیلات مقدماتی خود را در مدرسه مروی تهران گذراند و در ۲۷ سالگی برای تکمیل دانش فقهی راهی دارالعلم نجف اشرف شد. حضور در حوزه نجف و بهره‌مندی از محضر استادان برجسته‌ای چون میرزا حسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاءالدین عراقی، او را به درجه اجتهاد رساند.

این دوره از تحصیل، افزون بر تعمیق دانش فقه و اصول، نگاه فلسفی و منطقی او را نیز شکل داد؛ نگاهی که بعدها در شیوه تدریس و آثار علمی‌اش به‌روشنی بازتاب یافت.

حضور در دانشگاه و نقش در آموزش حقوق

در اواسط دهه ۱۳۱۰ خورشیدی، سنگلجی به‌عنوان استاد فقه، اصول فقه، قواعد فقه و «قضا در اسلام» وارد مدرسه عالی حقوق شد؛ نهادی که بعدها در قالب دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران به فعالیت خود ادامه داد. او از سال ۱۳۲۶ نیز تدریس همین دروس را در سطوح عالی و تکمیلی حقوق بر عهده گرفت.

سنگلجی در فضای دانشگاهی، چهره‌ای شناخته‌شده و مرجع در آموزش حقوق اسلامی بود و تلاش می‌کرد مبانی فقهی را با نیازهای حقوقی و قضایی جامعه معاصر منطبق سازد.

بیشتر بخوانید:

• نگاهی بر زندگینامه سید محمدعلی هدایتی حقوقدان، قانونگذار و وزیر دادگستری
• گزارش افتتاح کانون وکلای دادگستری در روزنامه اطلاعات ۲۰ آبان ۱۳۰۹
• تاریخچه ای از انحلال عدلیه و مذاکرات مجلس هنگام طرح لایحه اختیارات وزیر عدلیه در سال ۱۳۰۵

آثار و تالیفات محمد سنگلجی

سنگلجی یکی از نویسندگان در حوزه‌ فقه و حقوق اسلامی بود و آثار متعددی در دو زبان فارسی و عربی از او به‌جا مانده است.

از مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 آثار در حوزه قواعد فقه و اصول

• دلایل السداد (در قواعد فقه و اجتهاد)
• مقاصد الاصول (در فن اصول)
• الوقایه فی تهذیب الکفایه

آثار حقوقی و فقهی

• آیین دادرسی در اسلام
• قانون رضاع در اسلام
• کلیات عقود و ایقاعات
• قضا در اسلام

آثار فلسفی و تفسیر

• مصباح المیزان (منطق)
• تفسیر قرآن مجید
• رساله در بطلان تناسخ و اثبات معاد
• تعلیقه بر مثنوی

 دیگر موارد

• رساله قضا و قدر
• رساله در تشریع یا قانونگذاری در اسلام

و بسیاری دیگر از آثار که نشان‌دهنده‌ وسعت اندیشه‌ او در فقه، حقوق، منطق و فلسفه است.

بیشتر بخوانید:

• نقش وکیل دادگستری در اجتماع
• مراسم تحلیف کارآموزان وکالت سال ۱۳۵۱
• جریان انتخابات دوره شانزدهم کانون وکلای دادگستری مرکز در سال ۱۳۵۱
• نگاهی بر زندگینامه عبدالحسین علی‌آبادی حقوق‌دان، استاد دانشگاه، وکیل دادگستری و دادستان کل کشور

شاگردان برجسته محمد سنگلجی

سنگلجی نه‌فقط به دلیل آثارش، که به سبب شاگردان برجسته‌ای که تربیت کرد، در تاریخ علم فقه و حقوق ایران قابل توجه است. از میان شاگردان مشهور او می‌توان به حقوقدانان و روشنفکران برجسته اشاره کرد که هر یک در عرصه‌های حقوق، سیاست و فرهنگ نقش‌آفرینی کرده‌اند.

• ناصر کاتوزیان
• سید حسین صفایی
• سید حسن امین
• مهدی شهیدی
• علی گلزاده غفوری
• علی اکبر صادقی
• سیمین بهبهانی
• شیرین عبادی
• محمددهش

محمد سنگلجی در چهاردهم شهریورماه ۱۳۵۹، در تهران درگذشت و پس از حدود ۸۴ سال زندگی علمی و فرهنگی از دنیا رفت.

تهیه و تنظیم: فریده فرهمندفخر