فعالیت تبلیغی علیه نظام

ماده ۵۰۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس علیه نظام جمهوری اسلامی ایران یا به نفع گروه ها و سازمانهای مخالف نظام به هر نحو فعالیت تبلیغی نماید به حبس از سه ماه تا ‌یک سال محکوم خواهد شد.

نکات تفسیری دکترین ماده ۵۰۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
عنصر مادی این جرم عبارت است از: تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی ایران یا به نفع گروه ها و سازمان های مخالف نظام. منظور از «فعالیت تبلیغی»، اعمالی مانند نوشتن مقاله، چاپ و پخش نشریه و اعلامیه، انجام مصاحبه های متعدد علیه نظام، تهیه پوستر، راه انداختن ایستگاه های رادیو و تلویزیون، گویندگی در شبکه های مذکور، ساخت فیلم، استفاده از هنرهای تجسمی و … است.[۷][۸] تشخیص سایر مصادیق فعالیت های تبلیغی، بر عهده قاضی قرار دارد.[۹] از عبارات “علیه” و “به نفع” در متن ماده ۵۰۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، می توان این گونه برداشت کرد که تبلیغ باید به نحو موثری واقع شود، یعنی اگر فعالیت تبلیغی، فاقد هرگونه نفع یا ضرری باشد، مشمول این ماده قرار نخواهد گرفت،[۱۰] [۱۱] در مقابل نیز عده ای با توجه به اطلاق ماده، هر نوع فعالیت تبلیغی اعم از موثر و غیر موثر را مشمول ماده قرار داده اند.[۱۲] نکته مهم آن است که فعالیت تبلیغی زمانی محقق می شود که فرد، کار خود را این قبیل اعمال قرار داده و در انجام آن اصرار ورزد،[۱۳] بدین معنا که نوعی استمرار در این عبارت شرط شده و مرتکب با یک بار سخنرانی یا مصاحبه، مشمول مقررات این ماده نخواهد بود،[۱۴]و این استمرار باید در حدی باشد که عرفا بتوان نسبت به آن اعمال، عنوان فعالیت را اطلاق نمود.[۱۵] در حقوق جزا، فعل مرتکب مدنظر قرار می گیرد بنابراین اگر فردی یکبار سخنرانی کند و این سخنرانی بارها در فضای مجازی منتشر شود، نمی توانیم آن را نوعی فعالیت تبلیغی تلقی کنیم. [۱۶] مرتکب این جرم می تواند فرد ایرانی یا خارجی، نظامی یا غیر نظامی، کارمند یا غیر کارمند باشد.[۱۷] اگر مرتکب جرم ادعا کند که فریب خورده و یا اغوا شده است می تواند حسب مورد تبرئه و یا مشمول مقررات تخفیف مجازات قرار گیرد.[۱۸]

لازم به ذکر است که نظام جمهوری اسلامی ایران، دارای دو رکن اسلامیت و استقلال است. تبلیغ علیه هر یک از این ارکان، تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود،[۱۹] اما در مقابل تبلیغ علیه قوای سه گانه یا سران این قوا و یا سازمان های محلی، مشمول این ماده نخواهد بود،[۲۰] همچنین اگر شخصی اصل نظام را مشروع بداند و به انتقاد صریح و قانونی از برخی برنامه ها و سیاست های آن بپردازد، مشمول این ماده قرار نخواهد گرفت.[۲۱] تفاوت تبلیغ و انتقاد را می توان در عنصر روانی هر یک جست و جو کرد. در تبلیغ علیه نظام، نوعی ضدیت با نظام مشاهده می شود، ولی هدف انتقاد، اصلاح نقاط ضعف از روی دلسوزی است.[۲۲] این جرم از جرائم مطلق است و تحقق آن نیازی به وقوع نتیجه خاصی ندارد.[۲۳] همچنین کسی که در فعالیت تبلیغی مباشرت ندارد، ولی به نحوی انتشار این افکار را تسهیل می کند، می تواند به عنوان معاون، مورد تعقیب قرار گیرد. عنصر روانی این جرم در وهله اول، سوء نیت عام یعنی اراده ارتکاب فعالیت تبلیغی است علاوه بر آن به نظر می رسد با توجه به عبارات “علیه … و یا به نفع …” مرتکب باید دارای سو نیت خاص یعنی «قصد مخالفت با نظام یا قصد تضعیف و یا تزلزل نظام» نیز باشد.[۲۴][۲۵] در مقابل عده ای صرف سوء نیت عام را برای ارتکاب جرم کافی دانسته اند.[۲۶]

جرم تبلیغ علیه نظام، جرمی مستقل بوده و در فرض تحقق، در دادگاه انقلاب محل ارتکاب جرم، مورد رسیدگی قرار می گیرد.[۲۷][۲۸]

گفتنی است چنانچه کسی همزمان عضو گروه مجرمانه ای باشد و به انجام فعالیت های تبلیغی نیز بپردازد، مشمول قواعد تعدد معنوی قرار خواهد گرفت.[۲۹]

نکات توضیحی ماده ۵۰۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
جرم تبلیغ علیه نظام که در ماده ۵۰۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) بحث شده است، از جمله جرایم سیاسی است که بدون خشونت و بر پایه دانش، اندیشه، مرام یا گرایش سیاسی شخص واقع می شود.[۳۰]