ویژهیادداشت

نگاهی به وضعیت دادگاه انتظامی وکلا و دادگاه عالی انتظامی قضات

به قلم وکیل صادق سلیمی

وکلاپرس- از زمان انتشار خبر تأسیس اداره کل نظارت بر وکلا در معاونت حقوقی قوه قضاییه، بسیاری از وکلا و حقوقدانان به انتقاد از آن پرداخته اند.

وکیل صادق سلیمی، دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی و معاون اول دادسرای انتظامی کانون وکلای مرکز، یادداشتی با عنوان « نقدی بر تأسیس اداره کل نظارت بر وکلا در معاونت حقوقی قوه قضاییه » در رونامه شرق منتشر کرده است که در ادامه آمده است:

نقدی بر تأسیس اداره کل نظارت بر وکلا در معاونت حقوقی قوه قضاییه

در تاریخ ۱۳۹۹/۷/۲۲ خبر تأسیس اداره کل نظارت بر امور وکلا و کارشناسان و مترجمین رسمی در قوه قضاییه منتشر شد. با توجه به اینکه کانون وکلای دادگستری نهادی است مستقل که به موجب لایحه قانونی استقلال وکلای دادگستری به وجود آمده و در قانون مزبور جهت نظارت بر رفتار وکلای دادسرا و دادگاه انتظامی وکلا پیش‌بینی شده است، بنابراین طبیعتا هم وضعیت قانونی این تصمیم و هم مبانی و منطق آن ذهن جامعه حقوقی کشور را مشغول کرد.

تأسیس اداره نظارت بر وکلا مبتنی بر سه فرض است

ایجاد چنین اداره کلی مبتنی بر چند فرض مسلم است و انتظار می‌رود که قوه قضاییه تمام این فروض و مقدمات را کاملا بررسی و احراز کرده، آن ‌گاه مبادرت به چنین تصمیمی کرده باشد.

۱- ایجاد چنین نهادی در صلاحیت قوه قضائیه بوده و این اقدام قانونی است؛

۲- قوه قضاییه در سالم‌ سازی نظام قضایی خود موفق عمل کرده و به طور ویژه مراجع نظارتی آن به‌خصوص دادسرای انتظامی قضات و دادگاه عالی انتظامی قضات در کار خود موفق بوده‌اند و با ازدیاد بودجه و نیروی انسانی کارآمد مواجه شده‌اند؛ و

۳- کانون وکلای دادگستری و به ‌ویژه دادسرای انتظامی و دادگاه انتظامی آن‌که مسئولیت نظارت بر رفتار حرفه ‌ای وکلا را بر عهده دارند، کار خود را به درستی انجام نداده‌ اند و در مقایسه با سیستم انتظامی قوه قضاییه ضعیف ‌تر عمل کرده ‌اند.

بیشتر بخوانید: اداره­ کل « نظارت بر وکلا » در معاونت حقوقی قوه قضاییه ایجاد شده است

بدیهی است که با اثبات صحت و سقم هر یک از این مفروضات، صحت و سقم تصمیم قوه قضاییه در ایجاد چنین نهاد موازی ‌ای روشن می ‌شود. با بررسی موشکافانه حقوقی متأسفانه به این نتیجه می ‌رسیم که هر سه فرض فوق درست نیست؛

فرض اول به استناد مواد ۱ و ۱۳ تا ۱۷ لایحه قانونی استقلال کانون وکلای دادگستری، اسناد و موازین بین ‌المللی و قواعد حقوق عمومی برخلاف قانون است: در صدر ماده ۱ لایحه «کانون وکلای دادگستری مؤسسه ‌ای است مستقل و دارای شخصیت حقوقی» تصریح شده است که در تکمیل استقلال کانون، در ماده ۱۳ پیش‌بینی شده است که دادسرای انتظامی وکلا مرجع رسیدگی به تخلفات وکلا و کارگشایان دادگستری و تعقیب آنان بوده و نیز ماده ۱۴ مقرر می ‌کند که رسیدگی به تخلفات وکلا و کارگشایان دادگستری بر عهده دادگاه انتظامی وکلا است و همچنین در قوانین جدیدتر از جمله قانون کیفیت اخذ پروانه وکالت مصوب ۱۳۷۶، همسو با اسناد بین ‌المللی و با به‌ رسمیت‌شناختن استقلال کانون وکلا، بر بیان مرجع نظارت بر امور وکلا و تخلفات انتظامی در دادسرا و دادگاه انتظامی وکلا و در نهایت دادگاه عالی انتظامی قضات تصریح شده است.

بیشتر بخوانید: اداره نظارت بر رفتار وکلا یا اداره سلایق شخصیه ؟!

از این رو هیچ قانونی اجازه تشکیل چنین نهادی را به قوه قضاییه نداده است. از سوی دیگر ایجاد یک اداره کل با هزینه‌ های متعلقه قطعا از نظر مالی و نیروی انسانی نیز به صلاح و صرفه بودجه عمومی کشور و قوه قضائیه نیست.

ایجاد نهاد موازی هم با استقلال کانون و نهاد وکالت، هم با اسناد بین‌المللی و هم با قوانین جاری در تعارض است. در واقع با نقض خود انتظامی، استقلال و شهامت دفاعی وکلا که لازمه این شغل خطیر است، خدشه‌دار می‌شود.

اگرچه با اثبات غیرقانونی‌بودن فرض اول و عدم امکان تشکیل چنین اداره کلی از حیث قوانین لازم‌الاجرا، نیازی به پرداختن به فرض‌های دوم و سوم نیست، ولی برای اینکه مسئولان دلسوز قوه قضائیه در اقدام فعلی و موضع ‌گیری‌ های آتی درخصوص پیشنهاد مقررات و قوانین مربوطه بتوانند تصمیم درست و منصفانه ‌ای اتخاذ کنند لازم است به جزئیات برخی موارد اشاره شود.

بیشتر بخوانید: اداره نظارت بر وکلا دخالت در صلاحیت ذاتی کانون های وکلا است

درخصوص فروض ۲ و ۳، شاید راحت ‌ترین روش برای احراز چگونگی عملکرد وکلای دادگستری و قضات دادگستری و مراجع نظارتی آنان، نظرسنجی از مردم و به‌ویژه اصحاب پرونده‌ ها که وکیل هم دارند و شکایت انتظامی هم کرده باشند، باشد.

در این صورت مسئولان محترم قوه قضاییه متوجه خواهند شد که نسبت رضایت‌ مندی و نگرش افراد به عملکرد قضات دادگستری در مقایسه با وکلای دادگستری و مراجع انتظامی آنان چگونه است.

‌در شرایط موجود و با فقدان چنین نظرسنجی ‌ای، درخصوص نحوه عملکرد و میزان موفقیت نظام نظارتی و انتظامی وکلا و قضات باید از یک سو به مقررات حاکم بر این دو و از سوی دیگر نحوه عملکرد آنان توجه کرد.

بیشتر بخوانید: تأملی بر ایجاد اداره نظارت بر وکلا در دستگاه قضا

 

مقایسه کوتاه دادگاه انتظامی وکلا و دادگاه عالی انتظامی قضات

 

نقش پر رنگ تر شاکی در دادگاه انتظامی وکلا

نظر به اینکه درخصوص مقررات هر شخصی به راحتی می‌تواند با مطالعه قوانین و آیین‌ نامه‌ های حاکم بر تخلفات انتظامی وکلا و همچنین قوانین حاکم بر تخلفات انتظامی قضات پی به این موارد ببرد، بنابراین به چند مورد مهم اشاره می‌ شود: اولین نکته اینکه با وجود اینکه مقررات انتظامی وکلا نسبت به قانون نحوه نظارت بر رفتار قضات چندین دهه قدیمی ‌تر است ولی نقش شاکی ذی‌نفع به مراتب پررنگ ‌تر است.

انتظار می ‌رفت که در قانون نظارت بر رفتار قضات نیز با توجه به تحولات عدالت ترمیمی جایگاهی برای شاکی انتظامی پیش ‌بینی شود ولی در این قانون و رویه اجرایی سخت ‌گیرانه ‌تر، حتی شاکی حق اعتراض به تصمیمات دادسرای انتظامی را ندارد؛ حق مراجعه و پیگیری و ارایه هرگونه توضیح و مستند را هم قانون و رویه از شاکی انتظامی گرفته است ولی در مقررات انتظامی وکلا، شاکی همواره حق حضور و پیگیری و در دو مرحله هم نسبت به تصمیم دادسرا و هم نسبت به تصمیم دادگاه انتظامی کانون وکلا حق اعتراض و تجدیدنظرخواهی دارد.

‌ از حیث عملی، بر کسی پوشیده نیست که امروزه نظام قضایی از مشکلاتی رنج می ‌برد؛ حقوق و امکانات مالی و تسهیلات اجتماعی پایین قضات و تراکم پرونده‌ ها و کثرت کار از یک ‌سو و شیوه گزینش و استخدام قضات، تعداد محدود نیروی انسانی هم قضائی و هم اداری از سوی دیگر موجب مشکلات عدیده در نظام قضایی شده است.

با توجه به اینکه آرا و تصمیمات دادسرای انتظامی قضات در جایی منتشر نمی‌شوند، لذا برای پرهیز از کلی‌گویی به ناچار به تجربیات شخصی و مشاهدات عینی استناد می‌کنم.

بیشتر بخوانید: نگاهی به اقدام معاون حقوقی قوه قضاییه در ایجاد اداره نظارت بر وکلا
وضعیت شاکی در دادگاه عالی انتظامی قضات

بدیهی است دادسرای انتظامی قضات زمانی وارد عمل می ‌شود که تخلف انتظامی از سوی قاضی رخ داده باشد. به همین دلیل ابتدا باید وقوع تخلف و اعلام آن به دادسرای انتظامی ثابت شود تا عملکرد این مرجع قابل ارزیابی باشد.

بر همه روشن و مبرهن است که امروزه رسیدن به دفتر ثبت شکایت انتظامی قضات خود با پیچ‌ و خم‌ هایی مواجه است، اما پس از رسیدن به دفتر ثبت شکایات سخت‌ گیری ‌های عدیده‌ای در همان ابتدا صورت می‌ گیرد.

برای نمونه شاکی انتظامی باید تمامی مواد قانونی مورد استناد خود را به‌طور صریح بیان دارد مشخصات کامل خود را ارائه دهد و حتی اگر کد پستی نتواند ابراز کند شکایتش ثبت نمی ‌شود، دلایل تخلف را که اغلب دشوار است (مانند عدم ثبت لایحه، برخورد ناشایست، تحت نفوذ قرارگرفتن و…) باید ابراز کند.

با این حال پس از ثبت شکایت، اغلب شکایات با منع تعقیب مواجه می‌شوند و استحضار دارید که قرار منع تعقیب در دادسرای انتظامی قضات توسط شاکی قابل اعتراض نیست.

ذکر چند نمونه از تصمیمات دادسرای انتظامی قضات

نمونه‌ هایی از تخلفاتی که در طول سه سال گذشته این‌جانب شخصا (اصالتا یا وکالتا یا توسط افرادی که مورد مشاوره قرار گرفته ‌ام) پس از طی مراحل قانونی در دادسرای انتظامی ثبت شکایت، منجر به منع تعقیب شده ذکر می ‌کنم. بدیهی است که اگر فراخوانی داده شود همکاران من شاید صدها مورد از این پرونده ‌ها را نام ببرند.

۱- بازپرس در برابر سه شکایت (انتقال مال غیر، مزاحمت ملکی و تصرف عدوانی) پس از گذشت حدود ۹ ماه هیچ ‌گونه تحقیق جدی به عمل نیاورده و با وجود مستندات معتبر و درخواست تحقیق و معاینه محلی استعلام از مراجع ذی‌صلاح از قبیل شهرداری و استماع شهادت شهود، درباره دو اتهام کلا وارد رسیدگی نشده و در مورد یک اتهام پس از آنکه با دستور رفع نقص دادیار اظهارنظر مواجه شده است، مراتب را به کارشناسی ارجاع داده و آنگاه منع تعقیب صادر کرده، این درحالی است که کارشناس تمام ادعاهای شاکی را تأیید کرده است.

شکایت انتظامی اطاله دادرسی، خروج از بی‌طرفی و استنکاف از احقاق حق به نتیجه نرسیده و قرار منع تعقیب صادر شده است.

۲- یک شعبه تجدید نظر در برابر دو رأی یکسان که درخصوص یک برج تجاری و اداری از یک شعبه بدوی صادر شده، در سال ۹۷ به تأیید دادنامه بدوی مبادرت و در سال ۹۸ به نقض دادنامه بدوی اقدام کرده و این شکایت نیز با قرار منع تعقیب مواجه شده است.

۳- سازنده مجتمعی در سال ۱۳۹۰ واحدی پیش‌فروش کرده و در ۹۲ بدون اذن و اجازه پیش‌خریدار ۲۷۸ واحد در همان عرصه با تغییر نقشه و اخذ پروانه جدید اضافه کرده است. سپس ده‌ها مورد نیز به واحدهای مزبور اضافه و تخلفات عدیده‌ای مرتکب شده است.

در مقام مطالبه خسارت دادگاه بدوی تغییر نقشه و افزایش ۲۷۸ مغازه را به عنوان تخلف سازنده پذیرفته و خسارت تعیین کرده است ولی تخلفات شهرداری چون در کمیسیون ماده ۱۰۰ منجر به صدور رأی قطعی قلع و قمع شده، مردود اعلام شده است. دادگاه تجدید نظر وجود پرونده در کمیسیون ماده ۱۰۰ را دلیل بی ‌اعتباری هرگونه تعیین خسارت دانسته است و برای تغییر نقشه هیچ خسارتی قائل نشده و رأی بدوی را نقض کرده است.

۴- در پرونده دیگری شورای حل اختلاف برای طرف مقابل شکایت احضاریه با قید صادر کرده است؛ «نتیجه عدم حضور جلب است».

۵- در پرونده دیگری قاضی دادگاه علاوه بر امتناع از ثبت لایحه وکیل خواهان، مبادرت به صدور قرار عدم استماع طبق ماده ۲۰ قانون پیش‌فروش ساختمان (داوری) کرده و این در حالی است که در قرارداد استنادی هیچ‌گونه قید داوری یا حاکمیت ماده ۲۰ قانون مزبور وجود ندارد و هرچند در دادگاه محترم تجدیدنظر این قرار نقض شده ولی موجب حداقل یک سال اطاله دادرسی شده است و دادسرای انتظامی قرار منع تعقیب رأی قاضی بدوی را صادر کرده است.

۶- همچنین در پرونده دیگری دادگاه برای کارشناسی که معزول شده بود، ضمن پذیرش لایحه او پس از ۲۳ روز از تاریخ عزل و ابلاغ آن، دستور پرداخت هزینه کارشناسی داده و همین شعبه در پرونده دیگری دو ماه‌ و نیم پس از ابلاغ دادنامه واخواهی را پذیرفته است….

جالب اینکه طرف دعوی تمامی این پرونده‌ ها شخصی به اصطلاح برج‌ساز یا انبوه‌ساز است که خود را همه جا به ناروا «شریک حفاظت و اطلاعات قوه قضاییه» معرفی می‌کند (مستندات موجود است).

خدمت رایگان وکلا در دادگاه عالی انتظامی وکلا

درخصوص فرض ۳ باید اشاره کرد که در دادسرا و دادگاه انتظامی کانون وکلای دادگستری مرکز که این‌جانب افتخار خدمت در آن را دارم، وضعیت کاملا متفاوت است

. ثبت شکایت به‌راحتی صورت می‌گیرد، دادیاران متصدی ثبت شکایت ضمن اینکه بدون هیچ مانعی قابل دسترس هستند با گشاده‌ رویی پاسخ‌گوی ارباب رجوع هستند و حتی در موارد عدیده‌ای که تخلف انتظامی رخ نداده باشد ولی مسئله از طریق تماس تلفنی و دعوت وکیل برای جلب رضایت ارباب رجوع امکان‌پذیر باشد، با صرف وقت کافی مبادرت به این کار می‌کنند.

جالب اینکه تمامی دادیاران دادستان و معاونان و اعضای دادگاه کانون وکلا مانند اعضای هیأت ‌مدیره و سایر فعالان صنفی فعالیت خود را کاملا به‌ صورت افتخاری و رایگان انجام می‌ دهند و بابت وقتی که می‌ گذارند و حتی با تلفن شخصی خود به اصحاب دعوا زنگ می ‌زنند، هیچ مبلغی دریافت نمی ‌کنند.

از نظر مالی دادسرا و دادگاه انتظامی کانون جزء سالم ‌ترین و قاطع ‌ترین مراجع رسیدگی در کشور هستند که انتظار می ‌رود مسئولان قوه ضمن توجه به این امر، به‌عنوان یک الگوی موفق در سیستم دادگستری از آن بهره ببرند. به‌ندرت ممکن است پرونده‌ های تحت تأثیر نفوذ یا فشار یا هرگونه مفسده دیگری قرار گیرد.

محکومیت رییس کانون وکلا در یکی از پرونده های دادگاه عالی انتظامی وکلا

در تشریح حساسیت نظام انتظامی کانون به سلامت اعضای جامعه وکالت همین بس که بارها به پرونده‌ های تخلفات ادعایی افراد صاحب قدرت از قبیل اعضای هیأت ‌مدیره بدون ملاحظات جانبی رسیدگی شده و حتی در موردی حکم محکومیت رئیس سابق کانون صادر شده است، البته در زمان تشکیل پرونده و رسیدگی، رئیس مزبور بر مسند قدرت بود.

همچنین در مواردی اعضای هیئت‌مدیره و حتی هیأت ‌رییسه کانون شاکی بودند و بنا به فقدان ادله کافی در پرونده، رأی برائت صادر شده است.

در اغلب موارد برخورد دادگاه عالی انتظامی قضات در مقام تجدیدنظرخواهی از آرای دادگاه انتظامی وکلا به‌مراتب خفیف‌تر و نرم‌تر عمل می‌کند، به‌نحوی‌که بیشتر آرای صادرشده از دادگاه کانون در دادگاه عالی با تخفیف مواجه می ‌شوند و گاهی اوقات احکام محکومیت در دادگاه انتظامی کانون در دادگاه عالی نقض می‌شوند، ولی به‌ندرت اتفاق می‌افتد که احکام تبرئه در دادگاه عالی به محکومیت تبدیل شوند.

دادگاه انتظامی وکلا در صدد گرفتن شجاعت از وکلا نیست

این امر نشان از جدیت و قاطعیت دادگاه کانون وکلا دارد، در‌عین‌حال دادسرای انتظامی کانون و دادگاه ‌های انتظامی درصدد گرفتن شهامت و شجاعت دفاع از وکلای خود نیستند. در مواردی وکیل دادگستری به اتهام اصرار بر ثبت لایحه خود یا اصرار بر اجرای صحیح قانون توسط مرجع قضایی تحمل نمی‌شود و علیه او اعلام جرم می‌شود.

این امر در‌صورتی ‌که در مرجع انتظامی کانون احراز شود، طبیعتا وظیفه ذاتی آن صدور قرار منع تعقیب یا رأی برائت است که صد البته شاید خوشایند قاضی اعلام‌ کننده تخلف یا شاکی نباشد، به‌ طور کلی تلاش دادسرا و دادگاه انتظامی در جهت ارتقایشان و منزلت جامعه وکالت است؛ بنابراین آنچه به این شأن صدمه و خدشه وارد می‌ کند و اگر از سوی وکلای دادگستری انجام شده و مطابق مقررات تخلف انتظامی باشد، با این موارد به‌شدت برخورد می ‌کند، ولی اگر رفتار وکیل خدشه ‌ای به جایگاه جامعه وکالت وارد نکرده و عمل تخلف ‌انگاری نشده باشد، تحت فشارهای افراد متنفذ شخصی را محکوم نمی ‌کند.

البته هیچ انسانی مصون از خطا و اشتباه نبوده و نیست و احتمال اشتباه از سوی دادیاران یا دادرسان کانون نیز وجود دارد، ولی تعمد در این امر در حد صفر است. برای روشن‌شدن ابعاد قضیه و مستندبودن آن در نوشتارهای بعدی با آمار و ارقام دقیق مطالب عرضه خواهد شد.

در نظام قضایی سالم وکیل ناسالم محکوم به فنا است

در اینجا چند نکته حائز اهمیت است؛ اول اینکه اگر نظام قضایی سالم و کارآمد باشد، وکیل ناسالم خود به‌ خود محکوم به فناست و نمی ‌تواند کار کند.

امروزه متأسفانه اغلب مراجعه‌کنندگان به دفاتر وکلا به اعتبار علمی و تجربی وکلا چندان بهایی نمی‌دهند، بلکه دنبال ارتباطات و نفوذ وی هستند و حتی به‌صراحت اعلام می‌دارند که هزینه لازم باشد حاضر به انجام آن هستند.

نکته دوم اینکه اگر قوه قضاییه با ازدیاد نیروی انسانی مواجه شده بهتر است است به جای ایجاد یک اداره کل هم قضات خود را افزایش دهد که با تراکم و فشار کاری کمتری مواجه شوند و هم دادسرای انتظامی خود را تقویت کنند.

بیشتر بخوانید: فساد در قوه قضاییه حادثه است نه قاعده

همچنین توصیه می‌کنم عزیزانی که در قوه قضاییه مسئولیت دارند، نسبت به اخذ حق ‌الوکاله ‌ها ولو هنگفت توسط وکلا حساسیت نشان ندهند، چون اولا این مبالغ را خود موکلان با رضایت پرداخت می‌کنند و ثانیا چه ‌بسا عامل اصلی سلامت دادسرا و دادگاه انتظامی در بی ‌نیازی مالی متصدیان آن است.

موضوع مهمی که نظام قضایی ما از آن رنج می‌برد، این است که متولیان امور قضایی که اغلب در مسایل وکالتی نیز اظهارنظر و تصمیم ‌گیری می ‌کنند، حتی یک روز به شغل شریف وکالت اشتغال نداشته‌اند و متأسفانه زمانی با این امر آشنا شده ‌اند که از شغل قضا بازنشست و وکیل شده‌اند.‌

ای کاش شرایط به‌گونه‌ای بود که در کشور ما هم قضات از میان وکلای خوش‌ نام برگزیده می ‌شدند که البته تأمین بودجه و حقوق مکفی جزء اولین لوازم نظام کارآمد قضایی است.

در پایان از مسئولان دلسوز قوه قضاییه انتظار این است که با احترام کامل به استقلال و نظام خودانتظامی کانون، با معرفی وکلای متخلف احتمالی به کانون و گرفتن مشاوره از جامعه وکالت در مبارزه با فساد و بی ‌عدالتی مانع از هرگونه تفرقه و بدبینی شوند.

منبع: روزنامه شرق

۰ ۰ vote
Article Rating
عضویت
اطلاع رسانی
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
دکمه بازگشت به بالا
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x