۱۰ دسامبر؛ روز جهانی حقوق بشر

ماده ۱- تمام افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از لحاظ کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و باید نسبت به یکدیگر با روح برادری رفتار کنند.

ماده ۲- هر کس می‌تواند بدون هرگونه تمایز از جمله نژاد، رنگ، جنس، زبان، دین، عقیده سیاسی یا هر عقیده دیگر، منشاء ملی یا اجتماعی، ثروت، ولادت یا هر وضع دیگر، از تمام حقوق و آزادی‌های ذکر‌شده در این اعلامیه بهره‌مند شود.

ماده ۳- هر کس حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.

ماده ۴- هیچ‌کس را نباید در بردگی یا بندگی نگاه داشت؛ بردگی و تجارت برده به هر شکلی ممنوع است.

ماده ۵- هیچ‌کس نباید تحت شکنجه یا رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا موهن قرار گیرد.

ماده ۶- هر کس حق دارد در همه‌جا به عنوان شخصی در برابر قانون شناخته شود.

ماده ۷- همه در برابر قانون برابرند و بدون هیچ‌گونه تبعیض حق دارند از حمایت یکسان قانون برخوردار شوند.

ماده ۸- هر فرد حق دارد از دادگاه‌های صالح ملی، در برابر اعمالی که حقوق اساسی او را نقض می‌کند، جبران موثر دریافت کند.

ماده ۹- هیچ‌کس را نباید خودسرانه دستگیر، توقیف یا تبعید کرد.

ماده ۱۰- هر کس حق دارد دعوایش به‌طور عادلانه و علنی توسط دادگاه مستقل و بی‌طرف رسیدگی شود.

ماده ۱۱-

1. هر کس که به ارتکاب جرمی متهم شده باشد، بی‌گناه فرض می‌شود تا زمانی که گناه او در دادگاه ثابت شود.
2. هیچ‌کس را نمی‌توان به سبب عملی که هنگام ارتکاب آن عمل طبق قوانین جرم نبوده، محکوم کرد.

ماده ۱۲- هیچ‌کس نباید در زندگی خصوصی، خانواده، مسکن یا مکاتبات خود مورد مداخله خودسرانه قرار گیرد یا مورد حمله به حیثیت و آبرو واقع شود.

ماده ۱۳-

1. هر کس حق آزادی رفت‌وآمد و انتخاب محل اقامت در داخل هر کشور را دارد.
2. هر کس حق دارد هر کشوری از جمله کشور خود را ترک کند یا به کشور خود بازگردد.

ماده ۱۴-

1. هر کس حق دارد در برابر تعقیب، در کشورهای دیگر پناه بجوید.
2. این حق شامل موارد تعقیب‌های واقعی ناشی از جرایم غیرسیاسی یا اعمال مغایر با اصول و اهداف سازمان ملل نمی‌شود.

ماده ۱۵-

1. هر کس حق داشتن تابعیت دارد.
2. هیچ‌کس را نمی‌توان خودسرانه از تابعیتش محروم کرد یا از حق تغییر تابعیت منع نمود.

ماده ۱۶-

1. مردان و زنان بالغ، بدون محدودیت نژادی، ملیتی یا مذهبی، حق دارند با هم ازدواج کنند و تشکیل خانواده دهند.
2. ازدواج تنها با رضایت کامل ازدواج‌کنندگان انجام می‌شود.
3. خانواده رکن طبیعی و اساسی جامعه است و باید از سوی جامعه و دولت حمایت شود.

ماده ۱۷-

1. هر کس حق مالکیت فردی و جمعی دارد.
2. هیچ‌کس را نمی‌توان خودسرانه از مالکیتش محروم کرد.

ماده ۱۸- هر کس حق آزادی اندیشه، وجدان و مذهب دارد؛ این حق شامل آزادی تغییر مذهب و آزادی اظهار آن به‌صورت فردی یا جمعی است.

ماده ۱۹- هر کس حق آزادی عقیده و بیان دارد؛ این حق شامل آزادی داشتن عقاید بدون نگرانی و آزادی جست‌وجو، دریافت و انتشار اطلاعات از طریق هر رسانه‌ای است.

ماده ۲۰-

1. هر کس حق آزادی گردهمایی و انجمن‌های مسالمت‌آمیز دارد.
2. هیچ‌کس را نمی‌توان مجبور به عضویت در انجمنی کرد.

ماده ۲۱-

1. هر کس حق دارد در اداره امور عمومی کشورش، مستقیم یا از طریق نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده، مشارکت کند.
2. هر کس حق دارد به خدمات عمومی کشورش دسترسی برابر داشته باشد.
3. اراده مردم اساس قدرت دولت است و باید از طریق انتخابات ادواری و سالم بیان شود.

ماده ۲۲- هر کس حق دارد به‌عنوان عضو جامعه، از تأمین اجتماعی برخوردار شود. حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که برای کرامت و رشد آزادانه او ضروری است باید از طریق تلاش ملی و همکاری بین‌المللی تحقق یابد.

ماده ۲۳-

1. هر کس حق دارد کار کند، شغل خود را آزادانه انتخاب کند و از شرایط منصفانه کار بهره‌مند شود.
2. هر کس بدون تبعیض حق دارد دستمزد برابر برای کار برابر دریافت کند.
3. هر کس حق دارد دستمزدی عادلانه و رضایت‌بخش دریافت کند.
4. هر کس حق دارد برای دفاع از منافع خود، اتحادیه تشکیل دهد یا به اتحادیه بپیوندد.

ماده ۲۴- هر کس حق استراحت و فراغت، محدودیت منطقی ساعات کار و مرخصی با حقوق دارد.

ماده ۲۵-

1. هر کس حق دارد از سطح زندگی مناسب برای سلامتی و رفاه خود و خانواده‌اش، شامل خوراک، پوشاک، مسکن، مراقبت پزشکی و خدمات اجتماعی بهره‌مند شود.
2. مادران و کودکان حق برخورداری از مراقبت و حمایت ویژه دارند.

ماده ۲۶-

1. هر کس حق آموزش دارد و آموزش باید دست‌کم در مراحل ابتدایی رایگان باشد.
2. آموزش باید رشد کامل شخصیت انسانی و احترام به حقوق بشر را تقویت کند.
3. والدین حق تقدم در انتخاب نوع آموزش فرزندان خود دارند.

ماده ۲۷-

1. هر کس حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی جامعه مشارکت کند و از پیشرفت علمی و منافع آن بهره ببرد.
2. هر کس حق دارد از حقوق معنوی و مادی آثار علمی، ادبی یا هنری خود برخوردار شود.

ماده ۲۸- هر کس حق دارد از نظمی اجتماعی و بین‌المللی بهره‌مند شود که حقوق و آزادی‌های این اعلامیه را کاملاً محقق کند.

ماده ۲۹-

1. هر کس در برابر جامعه وظایفی دارد.
2. آزادی‌های هر فرد تنها تابع محدودیت‌هایی است که قانون برای تأمین احترام حقوق دیگران و رعایت نظم و اخلاق عمومی لازم می‌داند.
3. هیچ‌کس نمی‌تواند حقوق و آزادی‌های خود را برخلاف اهداف سازمان ملل به کار گیرد.

ماده ۳۰- هیچ‌یک از مقررات این اعلامیه نباید به‌گونه‌ای تفسیر شود که به دولت‌ها، گروه‌ها یا افراد اجازه دهد یکی از حقوق و آزادی‌های ذکرشده در آن را از بین ببرند.