وکلاپرس- ناوانتم «ناوی» پیلای (Navanethem “Navi” Pillay)، ۸۵ ساله و حقوقدان و قاضی اهل آفریقای جنوبی، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ شد.
به گزارش وکلاپرس، جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ روز جمعه ۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۷ مهر ۱۴۰۵)، ساعت ۱۱ صبح به وقت اروپای مرکزی اعلام شد. بر اساس اعلام کمیته نوبل، ناوی پیلای برای تلاش‌هایش در جهت ترویج صلح و حقوق بین‌الملل برنده این جایزه شد و مراسم رسمی اهدای جایزه قرار است ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ (۱۹ آذر ۱۴۰۵) در اسلو، پایتخت نروژ، برگزار شود.
کمیته نوبل این جایزه را به پاس تلاش‌های او برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل به وی اعطا کرد. پیلای در طول چند دهه فعالیت حرفه‌ای، از دفاع از مخالفان آپارتاید در دادگاه‌های آفریقای جنوبی تا قضاوت در دادگاه‌های بین‌المللی و ریاست دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، در شکل‌گیری و توسعه حقوق بین‌الملل نقش داشته است.
تولد و تحصیلات ناوی پیلای
ناوی پیلای در ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۱ در دوربان آفریقای جنوبی، در خانواده‌ای با تبار تامیل هندی متولد شد. او در دوران آپارتاید (تبعیض نژادی) بزرگ شد؛ دوره‌ای که تبعیض نژادی در قوانین و ساختارهای سیاسی و اجتماعی آفریقای جنوبی نهادینه شده بود. پدرش راننده اتوبوس بود و خانواده او از طبقه کم‌درآمد جامعه به شمار می‌رفت.
پیلای تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه ناتال، که امروزه بخشی از دانشگاه کوازولو-ناتال است، ادامه داد. او در سال ۱۹۶۳ مدرک کارشناسی و در سال ۱۹۶۵ مدرک کارشناسی حقوق خود را دریافت کرد.
او سپس برای ادامه تحصیل به دانشکده حقوق دانشگاه هاروارد در ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۸۲ مدرک کارشناسی ارشد حقوق (LL.M.) و در سال ۱۹۸۸ مدرک دکترای علوم حقوقی (S.J.D.) را دریافت کرد. تحصیلات او در هاروارد بر دانش حقوقی و تخصصش در زمینه حقوق بشر و حقوق بین‌الملل افزود.
بیشتر بخوانید:
آغاز فعالیت حرفه‌ای در وکالت
پیلای پس از پایان تحصیلات حقوقی، فعالیت حرفه‌ای خود را در آفریقای جنوبی آغاز کرد. او در سال ۱۹۶۷ دفتر وکالت خود را در استان ناتال تأسیس کرد و به‌عنوان نخستین زن غیرسفیدپوست که در این استان دفتر وکالت مستقلی راه‌اندازی کرد، شناخته می‌شود.
او در دوره آپارتاید وکالت شماری از فعالان مخالف تبعیض نژادی و زندانیان سیاسی را بر عهده گرفت. دفاع از افرادی که به دلایل سیاسی بازداشت شده بودند، بخشی از فعالیت حرفه‌ای او در سال‌هایی بود که نظام حقوقی آفریقای جنوبی تحت تأثیر قوانین تبعیض‌آمیز قرار داشت.
پیلای همچنین در پیگیری وضعیت زندانیان سیاسی و محدودیت‌های اعمال‌شده بر دسترسی آنان به وکیل نقش داشت. در سال ۱۹۷۳، او در پرونده‌ای موفق شد حق دسترسی زندانیان سیاسی به مشاوره حقوقی را به رسمیت برساند. تجربه فعالیت در چنین پرونده‌هایی، مسیر حرفه‌ای او را به سمت دفاع از حقوق بنیادین افراد و مقابله با نقض حقوق بشر هدایت کرد.
بیشتر بخوانید:
ازدواج با موکل؛ بخشی از زندگی شخصی ناوی پیلای
ناوی پیلای در سال ۱۹۶۵ با گبی پیلای، وکیل دادگستری، ازدواج کرد. همسر او نیز در دوران حاکمیت نظام تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی زندانی سیاسی بود و ناوی مدتی وکالت او را بر عهده داشت. این زوج بعدها از یکدیگر جدا شدند و گبی پیلای در اواخر دهه ۱۹۹۰ درگذشت. حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ایسواری پاثر و کامینی پیلای است.
ورود به دستگاه قضایی و دادگاه‌های بین‌المللی
در سال ۱۹۹۵، پس از پایان نظام آپارتاید، پیلای به‌عنوان نخستین زن سیاه‌پوست به سمت قاضی دادگاه عالی آفریقای جنوبی منصوب شد. در همان سال، او به دادگاه کیفری بین‌المللی رواندا پیوست؛ دادگاهی که برای رسیدگی به مسئولیت کیفری عاملان نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ و دیگر جرایم بین‌المللی مرتبط تشکیل شده بود.
پیلای در فاصله سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ ریاست این دادگاه را بر عهده داشت. یکی از مهم‌ترین بخش‌های کارنامه قضایی او، نقش‌آفرینی در تحول حقوق بین‌الملل درباره خشونت جنسی در جریان نسل‌کشی است.
در پرونده مشهور «آکایسو»، دادگاه در سال ۱۹۹۸ برای نخستین بار در رویه قضایی بین‌المللی تصریح کرد که تجاوز جنسی و خشونت جنسی، در صورت وجود شرایط و قصد لازم، می‌توانند مصداق نسل‌کشی باشند. این تحول در شناسایی و پیگیری قضایی خشونت جنسی در مخاصمات مسلحانه اهمیت تاریخی داشت.
پیلای پس از پایان فعالیت خود در دادگاه کیفری بین‌المللی رواندا، به‌عنوان قاضی در دیوان کیفری بین‌المللی نیز فعالیت کرد.
ریاست دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل
یکی از مهم‌ترین سمت‌های حرفه‌ای ناوی پیلای، تصدی مقام کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در فاصله سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ بود. این سمت از جایگاه‌های اصلی سازمان ملل در زمینه نظارت بر وضعیت حقوق بشر، حمایت از حقوق بنیادین افراد و پیگیری پاسخ‌گویی در قبال نقض‌های جدی حقوق بشر به شمار می‌رود.
پیلای در این دوره بر موضوعاتی از جمله برابری، حقوق زنان، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر و ضرورت پاسخ‌گو بودن عاملان نقض حقوق بشر تأکید داشت. او همچنین از گسترش سازوکارهای بین‌المللی برای حمایت از حقوق بشر و تقویت حاکمیت قانون حمایت کرد.
او در کنار فعالیت‌های قضایی و سازمان مللی، در سال ۱۹۸۵ از بنیان‌گذاران سازمان بین‌المللی «اکوالیتی ناو» (Equality Now) بود؛ نهادی که برای پیشبرد حقوق زنان و مقابله با تبعیض جنسیتی فعالیت می‌کند.
بیشتر بخوانید:
فعالیت‌های حقوقی درباره فلسطین و میانمار
فعالیت‌های حرفه‌ای پیلای به دوره تصدی سمت‌های رسمی او در سازمان ملل محدود نمانده است. او از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ ریاست کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین، از جمله بیت‌المقدس شرقی، و اسرائیل را بر عهده داشت. این کمیسیون در گزارش سال ۲۰۲۵ خود نتیجه گرفت که اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است؛
پیلای همچنین از سال ۲۰۱۹ به‌عنوان قاضی اختصاصی در دیوان بین‌المللی دادگستری در پرونده شکایت گامبیا علیه میانمار فعالیت داشته است. این پرونده به اتهام نقض کنوانسیون نسل‌کشی در ارتباط با وضعیت اقلیت مسلمان روهینگیا مربوط می‌شود. دیوان بین‌المللی دادگستری به اختلافات حقوقی میان دولت‌ها رسیدگی می‌کند و از این حیث با دیوان کیفری بین‌المللی، که مسئولیت کیفری اشخاص را بررسی می‌کند، تفاوت دارد.
چرا ناوی پیلای برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ شد؟
کمیته نوبل در اعلام برنده جایزه صلح سال ۲۰۲۶، بر تلاش‌های ناوی پیلای برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل تأکید کرد. در توضیح این انتخاب، نقش او در توسعه نظم حقوقی بین‌المللی و پیگیری پاسخ‌گویی در قبال جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی مورد توجه قرار گرفت.
منابع: زندگی‌نامه ناوی پیلای در سازمان ملل متحد، اعلام رسمی جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶، دانشکده حقوق دانشگاه هاروارد و زندگی‌نامه او در South African History Online.