نظریه مشورتی با موضوع اصلاح گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال

بازگشت به استعلام شماره ۹۰۰۰/۹۶۳۵/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۴/۸/۱۹ به شماره ثبت وارده ۵۷۳ مورخ ۱۴۰۴/۸/۱۹، نظریه مشورتی کمیسیون آیین دادرسی مدنی این اداره کل، به شرح زیر اعلام می شود:

۱- با توجه به موارد قطعیت گواهی انحصار وراثت به شرح مذکور در بندهای ماده ۱۷ آیین نامه اجرایی بند«ث» ماده ۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور) مصوب ۱۴۰۳/۱۲/۲۶ هیأت وزیران و با لحاظ ماده ۱۸ این آیین نامه که مقرر می دارد:

«در صورت صدور حکم قطعی از سوی مراجع قضایی در مواردی از قبیل اثبات یا نفی نسب که مؤثر بر مفاد گواهی انحصار وراثت باشد، مرجع قضایی مکلف است رأی مذکور را به سازمان اعلام کند. سازمان نیز مکلف است بر اساس رأی مرجع قضایی گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و به وراث و… ابلاغ کند.»

فرض اصلاح گواهی حصر وراثت قطعی از سوی سازمان ثبت احوال کشور به رسمیت شناخته شده است، بر این اساس، در فرض سؤال، پس از قطعیت گواهی انحصار وراثت ابتدا باید در مرجع صالح قضایی دعوایی که مؤثر بر گواهی انحصار وراثت است، از قبیل اثبات یا نفی نسب، مطرح شود و پس از قطعیت رای مطابق ماده ۱۸ یادشده، رأی قطعی به سازمان ثبت احوال کشور ارسال و این سازمان بر میزان رأی قطعی که مؤثر در گواهی مذکور است، گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و ابلاغ کند، بنابراین، اصلاح گواهی انحصار وراثت در مرجع قضایی، منتفی است.

۲- با توجه به اطلاق ماده ۱۶ آیین نامه مذکور و از آنجا که ماده ۱۵ این آیین نامه راجع به اصلاح و ابلاغ گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور بر اساس رأی قطعی شده هیات حل اختلاف یا دادگاه است، در فرض سؤال که گواهی انحصار وراثت واجد ایرادهای شکلی و سهو قلم و از جا افتادگی کلمات است، در هر صورت صدور گواهی انحصار وراثت اصلاحی حتی اگر گواهی با وجود ایرادهای مذکور قطعیت یافته باشد بر عهده سازمان ثبت احوال کشور است.

۳- به موجب بند ث ماده ۱۱۳ قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ و ایین نامه اجرایی این بند مصوب ۱۴۰۳/۱۲/۲۶ هیأت وزیران به نحو اطلاق سازمان ثبت احوال کشور مکلف به صدور گواهی انحصار وراثت موضوع ماده ۳۶۰ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹ یا رعایت ترتیبات مقرر در این بند و همچنین آیین نامه اجرایی آن شده است، از آنجا که در بند ث مذکور و آیین‌نامه اجرایی آن، انتشار آگهی منتفی شده و به موجب ماده ۱۱ آیین نامه یادشده، مندرجات گواهی انحصار وراثت تصریح و تعیین شده و در خصوص نصاب اعتبار گواهی مذکور به صورت محدود و یا نامحدود مقرره ای پیش‌بینی نشده است، به نظر می رسد آن بخش از مقررات قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹، از جمله مواد ۳۶۱ و ۳۶۴ این قانون که ناظر به انتشار آگهی در فرض داشتن نصاب خاصی از بهای ترکه است و همچنین حکم ذیل ماده ۲۶۳ آن مبنی بر افزایش این مبلغ هر سه سال یک بار توسط وزارت دادگستری با تصویب ریاست محترم قوه قضاییه، سالبه به انتقاء موضوع است؛ بر این اساس، در فرض سؤال که گواهی انحصار وراثت به صورت محدود بر اساس ماده ۳۶۴ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹ صادر شده است. در حال حاضر اصولاً انجام تشریفات مربوط به صدور گواهی یادشده وفق ماده ۳۶۱ این قانون به وسیله دادگاه منتقی است و با توجه به اطلاق مقررات صدر الذکر، در فرض سؤال در حقیقت گواهی انحصار وراثت موضوع این آیین نامه که در بند ۵ ماده یک آن تعریف شده است، صادر نشده است و موضوع مشمول حکم ماده ۲۰ آیین نامه یادشده است و سازمان ثبت احوال کشور به درخواست متقاضی مطابق این ماده مکلف به صدور گواهی انحصار وراثت است.

۴- پاسخ سؤال ۴ متعاقباً ارسال خواهد شد.

دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه